Gemeente van onze Heer,

Wie ben ik? De afgelopen twee weken ging het in de Nederlandse politiek veel over een gedeeltelijk verzonnen cv, een curriculum vitae. Soms kan het heel verleidelijk zijn om jezelf meer toe te schrijven dan je daadwerkelijk in huis hebt. Dat kan deuren openen die anders gesloten blijven. Tegelijk maakt de ophef van de afgelopen dagen duidelijk dat je ook totaal afgebrand kan worden als je tegen de lamp loopt. Iemand die dat ze is overkomen, heeft waarschijnlijk weinig eigenwaarde meer over.
Het opblazen van eigen kunnen en eigen succes is echter een veel breder verspreid verschijnsel dan een enkel verfraaid cv. Bluffen we ons niet heel vaak door het leven? In sollicitatiegesprekken, maar misschien ook in het privéleven, is het heel moeilijk om open te zijn over je zwakheden. Zelfs veel christenen omarmen in deze tijd een geloof dat God met de winnaars is. Ik maak me daar zorgen over. Als zelfs geloof steunt op succes in het leven, dan wordt het wel heel lastig om te erkennen dat je eigen leven niet altijd great en beautiful is.
Vandaag is de eerste zondag van de Veertigdagen. In de eerste eeuwen van de kerk was Pasen vaak het moment dat nieuwe bekeerlingen tot de kerk toetraden door middel van de doop. In de weken die daaraan vooraf gingen werden de dopelingen onderricht in de christelijke geloofsleer. Het ging daarbij om het afleggen van het oude leven en het aanvaarden van een nieuw leven. Het geloof opent een nieuwe werkelijkheid voor ons, was de toen gangbare christelijke gedachte. In later eeuwen toen de nieuwe aanwas van de kerk vooral door geboorten kwam, raakte deze gedachte wat naar de achtergrond. Toch bleef er een besef van inkeer en heiliging aanwezig. De toekomst van God vraagt om verandering. Als wij mensen niet veranderen, blijft uiteindelijk alles bij het oude.
In onze tijd bestaan er zowel binnen als buiten de kerk genoeg ideeën over waarin mensen moeten veranderen. In het publieke debat hoor ik dan woorden als consuminderen, duurzame keuzes en solidariteit met komende generaties. Soms nemen we die ideeën in de kerk over of voegen daar nog woorden als gerechtigheid aan toe. Maar ik denk dat elke verandering begint met jezelf eerlijk in de ogen kijken. Wie ben ik? Waar ben ik mee bezig? Heeft dat wat ik doe echt toekomst?

Het verhaal dat we uit het evangelie lazen, neemt ons mee naar het begin van Jezus openbare optreden. Na zijn doop in de Jordaan, gaat Jezus naar de woestijn. Daar wordt Hij door de duivel op de proef gesteld. Centraal staat hier de vraag wie Jezus is. Gaat Jezus prat op zijn grootheid? Gaat Hij voor een snelle deal? Waarom zou Hij geen voorschot nemen op de macht die God Hem geven? Maar tegen alle suggesties van de duivel blijft Jezus bij wie Hij is. Hij weigert zich te laten corrumperen. Zijn Vader zond Hem niet naar deze aarde voor een snelle deal. Hij zou de wereld niet veranderen door het op een akkoordje te gooien met de machten die de komst van Gods toekomst pogen te verhinderen. Als Jezus Gods gerechtigheid naar deze wereld brengt, gaat Hij zich niet eerst verbinden met het onrecht. De weg van het snelle resultaat wordt door Jezus afgewezen. De weg die Hij wel gaat, zal ons God leren kennen. Gods gerechtigheid zal uiteindelijk al dat menselijke onrecht overwinnen. Maar die overwinning behaalde Jezus niet door zich eerst aan dat onrecht te verplichten.

In deze Veertigdagen zouden we ons een paar vragen kunnen stellen. Wie ben ik eigenlijk als ik eerlijk ben over wat er in mij leeft? Leven we niet vaak achter een vermomming van succes? We zeggen dat we het wel redden terwijl het water ons aan de lippen staat. Soms kunnen we ons ook in het geloof voordoen als supergelovigen terwijl we verteerd worden door twijfel. We zeggen te hopen, maar in onszelf is vooral de leegte voelbaar. Jezus gaat ons voor in het toevertrouwen van zijn leven aan God. Ik hoef niet alles te weten over het onderscheid tussen goed en kwaad. Ik hoef zelfs de wereld niet met een snelle deal te redden. Als Jezus de wereld redt, gaat dat volgens Gods agenda. Wie zich voorbereidt op Gods toekomst hoeft niet anders te doen dan zijn hart openleggen voor God. Heer, hier ben ik.

Leidt U mij op de weg naar het leven. In de christelijke traditie hebben we het dan over de verlossing. We mogen vrij zijn van de druk om altijd maar succesvol te zijn. Bij verlossing hoort het oude beeld dat wij in ons leven niet meer hoeven dan ons aan de hand van God mee te laten nemen naar zijn toekomst. De stress van deze wereld, de druk altijd maar te moeten presteren, het beeld van succes en geluk, geven ons uiteindelijk geen toekomst. God zal ons geven wat wij nodig hebben

In deze Veertigdagen gaat het om leven in afhankelijkheid. Durf ik kwetsbaar te zijn? Durf ik mijn masker te laten vallen? Durf ik het leven van onze God te ontvangen? Het verhaal van de verzoeking in de woestijn is het begin van een publiek leven van Jezus waarin de druk op Hem steeds groter zal worden. Zal Hij bereid zijn compromissen te sluiten?

En ik bedoel dan compromissen die zijn zending door God ondermijnen of uithollen. In hoeverre zal het Hem lukken rechtvaardig te blijven? Naar menselijke maatstaven zou je Jezus’ leven niet succesvol kunnen noemen. De weg van gehoorzaamheid leidde Hem naar het kruis. In de brief aan de Filippenzen vat de heilige apostel Paulus het als volgt samen: ‘Hij, die de gestalte van God had, maakte er geen aanspraak op aan God gelijk te zijn, maar deed afstand van zijn positie en nam de gestalte aan van een dienaar. Hij werd gelijk aan de mensen, en als mens verschenen heeft Hij zich vernederd en werd gehoorzaam tot in de dood – de dood aan het kruis’ (2:6-8). Paulus verbindt hieraan de oproep: ‘Laat onder u de gezindheid heersen die Christus Jezus had’ (2:5). Wij hoeven ook niet groter te zijn dan wat God ons gegeven heeft. In het spoor van Jezus mogen wij als gelovigen leven van Gods genade. Dat maakt het leven niet altijd great en beautiful. Maar het opent voor ons wel een toekomst die God voor de zijnen heeft bereid.

Amen.